3. पर्यावरण प्रकल्प: प्लास्टिकमुक्त शाळा – एक पाऊल पर्यावरणासाठी

  3.प्लास्टिकमुक्त शाळा – एक पाऊल पर्यावरणासाठी

पर्यावरण प्रकल्प: प्लास्टिकमुक्त शाळा – एक पाऊल पर्यावरणासाठी

 प्रस्तावना

आजच्या युगात प्लास्टिकचा वापर प्रचंड प्रमाणात वाढला आहे. त्याचे परिणाम पर्यावरणावर, प्राण्यांवर आणि मानवी आरोग्यावरही गंभीर स्वरूपाचे आहेत. शाळा ही विद्यार्थ्यांच्या विचारांची पायाभूत जागा असल्याने, प्लास्टिकमुक्त शाळा ही पर्यावरण रक्षणासाठी एक महत्त्वाचे पाऊल ठरते. या प्रकल्पाद्वारे विद्यार्थ्यांमध्ये प्लास्टिकविरोधी विचार रुजवणे आणि पर्यावरणपूरक जीवनशैलीचा प्रचार करणे हे उद्दिष्ट आहे.

 विषयाचे महत्त्व

1) प्लास्टिक हे विघटन न होणारे आणि प्रदूषण निर्माण करणारे घटक आहे.

2)  प्लास्टिकचा वापर कमी केल्यास पर्यावरणीय समतोल राखता येतो.

3)  विद्यार्थ्यांमध्ये पर्यावरणाबाबत जागरूकता निर्माण होते.

4)  शाळा एक आदर्श पर्यावरणपूरक संस्था म्हणून उभी राहते.

 प्रकल्पाची उद्दिष्टे

• शाळेच्या परिसरात प्लास्टिकचा वापर पूर्णतः बंद करणे.

• विद्यार्थ्यांना प्लास्टिकचे दुष्परिणाम समजावणे.

• पर्यायी पर्यावरणपूरक वस्तूंचा वापर प्रोत्साहित करणे.

• प्लास्टिकमुक्त उपक्रम राबवून समाजात जागरूकता निर्माण करणे.

 प्रकल्प कार्यपद्धती

1. जागरूकता मोहिम:

• प्लास्टिकविरोधी  निबंध स्पर्धा

• शिक्षकांचे मार्गदर्शन व चर्चासत्रे

• विद्यार्थ्यांनी प्लास्टिकचे पर्याय शोधणे (कागदी पिशव्या, स्टील बाटल्या इ.)

2. प्रत्यक्ष कृती:

• शाळेत प्लास्टिकच्या वस्तूंचा वापर बंद करणे (प्लास्टिक बाटल्या, पिशव्या, सजावट)

• पुनर्वापरयोग्य वस्तूंचा वापर सुरू करणे

• प्लास्टिक गोळा करून पुनर्वापरासाठी देणे

3. समाजप्रबोधन:

• पालक व स्थानिक नागरिकांसाठी माहिती सत्र.

• विद्यार्थ्यांनी घरीही प्लास्टिकमुक्त उपक्रम राबवणे.

राबवलेले उपक्रम:

घरोघरी जाऊन जनजागृती: विद्यार्थ्यांनी आपल्या परिसरातील घरोघरी जाऊन प्लास्टिकच्या दुष्परिणामांची माहिती दिली आणि पर्यायी पर्यावरणपूरक वस्तू वापरण्याचे आवाहन केले.

प्लास्टिकविरोधी रॅली: शाळेच्या विद्यार्थ्यांनी हातात फलक, पोस्टर आणि घोषवाक्य घेऊन गावात रॅली काढली. "प्लास्टिक हटाव – पर्यावरण वाचवा" अशा घोषणांनी परिसर दुमदुमून गेला.

कार्यशाळा आणि सादरीकरणे: शाळेत पालकांसाठी आणि स्थानिक नागरिकांसाठी प्लास्टिकविरोधी कार्यशाळा आयोजित करण्यात आल्या. विद्यार्थ्यांनी नाटिका, भाषणे आणि प्रात्यक्षिकांद्वारे संदेश दिला.

पुनर्वापर केंद्र: शाळेत एक छोटं ‘पुनर्वापर केंद्र’ सुरू करण्यात आलं, जिथे वापरलेले प्लास्टिक संकलित करून त्याचा योग्य प्रकारे निपटारा करण्यात आला.

 प्रकल्प निरीक्षणे

• विद्यार्थ्यांनी प्लास्टिकविरोधी विचार स्वीकारले.

• शाळेतील प्लास्टिक वस्तूंचा वापर लक्षणीयरीत्या कमी झाला.

• पर्यायी वस्तूंचा वापर वाढला.

• परिसर अधिक स्वच्छ आणि पर्यावरणपूरक झाला.

 प्रकल्प माहितीचे विश्लेषण

• विद्यार्थ्यांमध्ये पर्यावरणाबाबत जागरूकता वाढली.

• प्लास्टिकमुक्त जीवनशैलीची सुरुवात शाळेपासून झाली.

• शाळेचा परिसर आणि वातावरण अधिक आरोग्यदायी बनले.

• उपक्रमाचा सकारात्मक परिणाम समाजातही दिसून आला.

 निष्कर्ष

"प्लास्टिकमुक्त शाळा" हा उपक्रम विद्यार्थ्यांच्या सहभागाने यशस्वीपणे राबवला गेला. यामुळे पर्यावरण रक्षणाची भावना रुजली आणि शाळा एक आदर्श पर्यावरणपूरक संस्था म्हणून ओळखली जाऊ लागली. हा उपक्रम इतर शाळांनीही राबवावा अशी शिफारस करता येईल.

संदर्भ

महाराष्ट्र शासनाचे पर्यावरण शिक्षण पुस्तिका

  शालेय विज्ञान मासिके

  स्थानिक पर्यावरण कार्यकर्त्यांचे मार्गदर्शन

नगरपालिका  मुख्याधिकारी,मुख्याध्यापक  श्री. एम. एस. वाघ सर व सर्व पदाधिकारी 

व शिक्षिका श्रीमती जयश्री के.चव्हाण यांचे मार्गदर्शन.

श्रीमती  प्र.अ.सोढा सार्वजनिक मराठी हायस्कूल व हाजी ए. एम .व्होरा कनिष्ठ महाविद्यालय तालुका नवापूर जिल्हा  नंदुबार.