7.पर्यावरण प्रकल्प : शाळेतील स्वच्छतागृहांची स्वच्छता आणि आरोग्य

-

7. शाळेतील स्वच्छतागृहांची स्वच्छता आणि आरोग्य


१. प्रस्तावना

शाळा ही विद्यार्थ्यांच्या शिक्षणासोबतच आरोग्यवर्धनाचेही केंद्र असते. स्वच्छतागृहांची स्वच्छता ही शाळेतील आरोग्य व्यवस्थेचा अत्यंत महत्त्वाचा भाग आहे. अस्वच्छ स्वच्छतागृहांमुळे अनेक रोगांचा प्रसार होतो आणि विद्यार्थ्यांच्या उपस्थितीवरही परिणाम होतो. त्यामुळे शाळेतील स्वच्छतागृहांची स्वच्छता राखणे ही पर्यावरणीय आणि सामाजिक जबाबदारी आहे.


२. विषयाचे महत्त्व

• स्वच्छ स्वच्छतागृहामुळे विद्यार्थ्यांचे आरोग्य सुरक्षित राहते.

• जलजन्य व संसर्गजन्य रोग टाळता येतात.

• स्वच्छतेमुळे विद्यार्थ्यांमध्ये स्वाभिमान आणि आत्मविश्वास वाढतो.

• पर्यावरणपूरक सवयी निर्माण होतात.

• शाळेतील एकूण स्वच्छतेचा दर्जा सुधारतो.

३. प्रकल्पाची उद्दिष्टे

• शाळेतील स्वच्छतागृहांची सध्याची स्थिती समजून घेणे.

• स्वच्छतेसाठी वापरल्या जाणाऱ्या साधनांची माहिती गोळा करणे,

• स्वच्छतेच्या नियमिततेचे निरीक्षण करणे.

• सुधारणा करण्यासाठी उपाययोजना सुचवणे.

• विद्यार्थ्यांमध्ये स्वच्छतेबाबत जागरूकता निर्माण करणे.

४. प्रकल्प कार्यपद्धती

• स्वच्छतागृहांची दररोज तपासणी करणे.

• सफाई कर्मचाऱ्यांशी चर्चा करून त्यांच्या कामाची माहिती घेणे.

• विद्यार्थ्यांशी संवाद साधून त्यांच्या अनुभवांची नोंद घेणे.

• स्वच्छतेसाठी वापरल्या जाणाऱ्या साहित्याची यादी तयार करणे.

• स्वच्छतागृहातील गळती, दुर्गंधी, प्रकाश व पाण्याची उपलब्धता तपासणे.

५. प्रकल्प निरीक्षणे

• काही स्वच्छतागृह नियमितपणे स्वच्छ ठेवले जातात.

• काही ठिकाणी पाण्याची गळती आढळली.

• विद्यार्थ्यांमध्ये स्वच्छतागृह वापरण्याबाबत संकोच दिसून आला.

• स्वच्छतेसाठी आवश्यक साहित्य (साबण, ब्रश, फिनाईल) काही ठिकाणी अनुपलब्ध

• शिक्षकांनी स्वच्छतेबाबत मार्गदर्शन केले.

भित्तीपत्रक कल्पना:

• "स्वच्छ शाळा, निरोगी विद्यार्थी" – आकर्षक चित्रांसह

• "हात धुवा, रोग टाळा" – साबण वापरण्याचे महत्त्व

• "स्वच्छतागृह वापरा, पण स्वच्छ ठेवा" – वापरानंतरची जबाबदारी

• "कचरा इथेच टाका" – योग्य ठिकाणी कचरा टाकण्याची सवय

• "स्वच्छता ही सेवा आहे" – सामाजिक जबाबदारीची भावना

सूचना फलक संदेश:
• "नळ वापरून झाल्यावर बंद करणे विसरू नका"

• "स्वच्छतागृह वापरल्यावर फ्लश करा"

• "साबण वापरणे आरोग्यासाठी आवश्यक आहे"

• "स्वच्छता राखा, आरोग्य वाढवा"

६. प्रकल्प माहितीचे विश्लेषण

• स्वच्छतेसाठी नियमित वेळापत्रक आवश्यक आहे.

• विद्यार्थ्यांना स्वच्छतागृह वापरण्याबाबत योग्य मार्गदर्शन गरजेचे आहे,

• स्वच्छता साहित्याची उपलब्धता आणि देखभाल सुधारण्याची गरज आहे.

• स्वच्छतागृहांची रचना पर्यावरणपूरक आणि सुरक्षित असावी.

• स्वच्छतेबाबत जनजागृतीसाठी भित्तीपत्रके, सूचना फलक उपयुक्त ठरतात.

७. निष्कर्ष

शाळेतील स्वच्छतागृहांची स्वच्छता ही विद्यार्थ्यांच्या आरोग्याशी थेट संबंधित आहे. नियमित देखभाल, योग्य नियोजन आणि विद्यार्थ्यांमध्ये स्वच्छतेबाबत जागरूकता निर्माण करून शाळेतील पर्यावरण सुधारता येते. स्वच्छ शाळा म्हणजे निरोगी विद्यार्थी आणि सशक्त समाज.

८. संदर्भ

• शाळेतील शिक्षक, सफाई कर्मचारी यांच्याशी घेतलेल्या मुलाखती.

• महाराष्ट्र शासनाचे शालेय आरोग्य व स्वच्छता संदर्भ साहित्य.

• "स्वच्छ भारत अभियान" अंतर्गत प्रकाशित मार्गदर्शक पुस्तिका.

• स्थानिक आरोग्य केंद्र व पालक समितीचे अभिप्राय.




Comments

Post a Comment

Popular posts from this blog

PHYSICS11 4.Laws Of Motion

-
Image
PHYSICS11  Chapter No 4.Laws O f Motion Newton's first law: Statement every inanimate object continuous to be in a state of rest or of uniform uniform motion along a straight line unless it is acted upon by an external unbalance force. Newton second law: statement The rate of change of linear momentum of a rigid body is directly proportional to the applied (external unbalanced) force and takes place in the direction of force. Newton's third law statement To every action there is always an equal and opposite reaction. Inertial frame of reference Inertial frame of reference is a frame of reference in which Newton's laws of motion are verified. Non inertial frame of reference A frame of reference in which Newton's laws of motion are not verified. Kinematics In Which motion describe without it's cause. Dynamics In Which motion describe along with its cause. Contact force The force experienced by a body due to Physical contact is called contact force. Non contact ...
Read more

12 physics Activity: To Study the Variation of Potential Drop

-
Image
  Activity: To Study the Variation of Potential Drop Along a Uniform Wire Using a Potentiometer Aim To study the variation of potential drop with length of a uniform wire and hence verify the principle of a potentiometer. Apparatus Required Potentiometer, driver cell (battery), rheostat, galvanometer, jockey, given cell, key, voltmeter (optional), connecting wires. Principle A potentiometer works on the principle that the potential drop across a uniform wire carrying steady current is directly proportional to its length . Mathematically: V ∝ l or V = k l where: V = potential drop l = length of wire k = potential gradient (potential drop per unit length) Theory When a steady current flows through a uniform potentiometer wire, the potential drop along the wire is uniform. Using the null deflection method, the potential difference across a cell can be measured accurately without drawing any current from it. This ensures high accuracy. The principle is verified by showing that the rati...
Read more